دیدن شپش روی موی کودک یا پیدا کردن تخم های چسبیده به ساقه مو معمولا باعث نگرانی خانواده می شود و اولین سوال این است که آیا می توان شپش را همان شب از بین برد؟ اگر آلودگی درست تشخیص داده شود و درمان مناسب همان روز شروع شود، می توان تعداد زیادی از شپش های زنده را در همان شب از بین برد؛ اما پاک شدن کامل همه تخم ها با یک بار درمان برای همه محصولات ممکن نیست و بعضی درمان ها باید حدود ۷ تا ۹ روز بعد تکرار شوند.

خرید شامپو گیاهی یا سایر محصولات بهداشتی ممکن است بخشی از مراقبت معمول مو باشد، اما هر شامپویی درمان اختصاصی شپش نیست. برای آلودگی فعال باید محصولی انتخاب شود که مشخصا به عنوان محلول ضد شپش یا درمان شپش طراحی شده و دستور مصرف معتبر داشته باشد. این موضوع در درمان شپش سر کودکان اهمیت بیشتری دارد، چون محدودیت سنی و شیوه مصرف با ماده فعال و محصول تفاوت دارد.

درمان سریع شپش سر

 

قبل از درمان مطمئن شوید واقعا شپش است!

بهترین نشانه آلودگی فعال، پیدا کردن شپش زنده بالغ یا نابالغ روی پوست سر یا مو است. شپش کوچک، سریع و گریزان از نور است و شانه دندانه ریز می تواند پیدا کردن آن را آسان تر کند. اگر شپش زنده دیده نمی شود، رشک هایی که محکم به ساقه مو و نزدیک پوست سر، به ویژه پشت گوش و پشت گردن، چسبیده اند اهمیت بیشتری دارند.

رشک با شوره تفاوت دارد؛ شوره معمولا به راحتی از مو جدا می شود، اما رشک به ساقه مو چسبیده است. رشک هایی که فاصله زیادی از پوست سر دارند اغلب مربوط به آلودگی قدیمی، پوسته تخم یا تخم مرده هستند و به تنهایی اثبات کننده آلودگی فعال نیستند.

خارش شایع است، اما در اولین آلودگی ممکن است چند هفته طول بکشد تا ظاهر شود. احساس حرکت روی پوست سر، بی قراری شبانه، زخم ناشی از خاراندن و دیدن شپش یا رشک نزدیک ریشه نیز می توانند دیده شوند. اگر تشخیص برایتان روشن نیست، بهتر است پیش از مصرف دارو از پزشک یا داروساز کمک بگیرید.

برنامه شب اول؛ درمان را دقیق و مرحله به مرحله انجام دهید

در این بخش به صورت مرحله به مرحله به درمان شپش می پردازیم که دنبال کردن این مراحل به صورت دقیق می تواند به بهبود هر چه سریع تر کمک زیادی بکند.

۱. دستور همان محصول را مبنا قرار دهید

داروهای ضد شپش یکسان نیستند. قبل از استفاده، سن مجاز، خشک یا خیس بودن مو، مقدار مصرف، مدت ماندن روی مو، روش شست وشو و زمان احتمالی درمان دوم را از روی بروشور بررسی کنید. استفاده بیشتر از مقدار توصیه شده یا ترکیب چند داروی ضد شپش بدون نظر پزشک یا داروساز می تواند خطر عوارض را بالا ببرد.

۲. همه نواحی لازم را پوشش دهید

محصول باید طبق دستور به تمام نواحی لازم برسد. پشت گوش و پشت گردن از بخش هایی هستند که شپش و رشک زیاد دیده می شوند. در موهای بلند یا پرپشت ممکن است برای پوشش کامل مقدار بیشتری از محصول لازم باشد، اما مقدار مصرف باید بر اساس بروشور تنظیم شود، نه حدس.

۳. بعد از درمان شانه کشی کنید

شانه دندانه ریز مخصوص شپش به خارج کردن شپش های مرده یا باقی مانده و بخشی از رشک ها کمک می کند. مو را بخش بندی کنید، شانه را از نزدیک پوست سر تا انتهای ساقه بکشید و پس از هر حرکت آن را تمیز کنید. در موهای بلند یا پرپشت این مرحله می تواند زمان بر باشد، اما برای کنترل آلودگی مفید است.

اگر چند ساعت بعد هنوز شپش زنده دیدیم چه؟

دیدن چند شپش که ۸ تا ۱۲ ساعت بعد آهسته حرکت می کنند لزوما به معنی شکست درمان نیست و نباید همان لحظه دارو را دوباره استفاده کرد. اگر پس از این مدت هیچ شپش مرده ای دیده نمی شود و شپش ها تقریبا مثل قبل فعال هستند، ممکن است درمان موثر نبوده باشد. در این حالت پیش از تکرار یا تغییر دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

چرا یک شب برای درمان شپش کافی نیست؟

بعضی داروها شپش زنده را می کشند اما روی تخم ها اثر کافی ندارند. در این محصولات معمولا درمان دوم حدود یک هفته بعد، بسته به ماده فعال، لازم است تا شپش هایی که تازه از تخم خارج شده اند پیش از تخم گذاری از بین بروند. بعضی درمان های دیگر روی تخم ها نیز موثرترند و ممکن است نیاز به تکرار روتین نداشته باشند.

بعد از درمان، مو را هر ۲ تا ۳ روز برای ۲ تا ۳ هفته بررسی کنید و در صورت نیاز شپش و رشک های باقی مانده را با شانه خارج کنید. روز درمان دوم را فقط بر اساس دستور همان محصول تعیین کنید.

برای درمان شپش سر کودکان چه نکاتی مهم است؟

محدودیت سنی داروهای ضد شپش با یکدیگر فرق دارد و نمی توان یک سن ثابت را برای همه محصولات اعلام کرد. سن کودک را با بروشور همان دارو تطبیق دهید و برای نوزادان یا کودکان خردسال پیش از استفاده از داروی ضد شپش با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

شپش سر بیشتر از راه تماس مستقیم مو با موی فرد آلوده منتقل می شود؛ شپش نمی پرد و پرواز نمی کند. ابتلا نیز نشانه کثیف بودن مو یا خانه نیست، بنابراین سرزنش کودک کمکی به کنترل آلودگی نمی کند.

شامپو گیاهی، سرکه و روش های خانگی چقدر قابل اعتمادند؟

گیاهی بودن یک شامپو به تنهایی به معنی ضد شپش بودن آن نیست. اگر محصول به طور مشخص برای درمان شپش طراحی نشده و ماده موثر و دستور مصرف معتبر ندارد، نباید جایگزین درمان اصلی شود. همین موضوع درباره سرکه و روش های خانگی صدق می کند.

برای روش هایی مانند خفه کردن شپش با مایونز، روغن زیتون، کره و مواد مشابه شواهد علمی کافی برای اثربخشی وجود ندارد. استفاده از این روش ها نباید باعث عقب افتادن درمان استاندارد، شانه کشی و پیگیری شود.

لازم نیست تمام خانه را ضدعفونی کنید!

شپش خارج از سر انسان مدت زیادی زنده نمی ماند و خطر انتقال از فرش و مبلمان نسبت به تماس مستقیم مو بسیار کمتر است. تمرکز اصلی باید روی لباس، حوله، ملحفه و وسایلی باشد که فرد آلوده در دو روز پیش از درمان استفاده کرده است.

وسایل قابل شست وشو را با آب داغ حدود ۵۴ درجه سانتی گراد بشویید و با حرارت بالا خشک کنید. وسایلی که قابل شست وشو نیستند می توانند دو هفته در کیسه بسته قرار بگیرند. شانه و برس را نیز ۵ تا ۱۰ دقیقه در آب دست کم ۵۴ درجه قرار دهید. جاروبرقی معمولی برای محل هایی که فرد نشسته یا خوابیده کافی است.

از اسپری ها و بمب های حشره کش برای تخت، فرش یا خانه استفاده نکنید؛ برای درمان شپش سر ضروری نیستند و استنشاق یا جذب پوستی آن ها می تواند خطرناک باشد.

چرا درمان شپش جواب نمی دهد؟

شایع ترین دلایل شکست درمان شامل تشخیص اشتباه، رعایت نکردن دستور محصول، استفاده از نرم کننده یا شامپوهای ترکیبی نامناسب پیش از بعضی داروها، مقاومت شپش به ماده فعال و آلودگی مجدد از فرد درمان نشده است. اگر یک درمان طبق دستور انجام شده اما همچنان شپش فعال وجود دارد، تکرار پشت سر هم همان دارو یا ترکیب چند محصول راه حل مناسبی نیست.

اگر یک ماده درمانی دو یا سه بار طبق دستور استفاده شده و موفق نبوده، بهتر است درمان با کمک پزشک یا داروساز بازبینی شود تا علت شکست مشخص و در صورت لزوم داروی جایگزین انتخاب شود.

کودک چه زمانی می تواند به مدرسه برگردد؟

طبق راهنمای CDC، کودک مبتلا لازم نیست فقط به دلیل تشخیص شپش همان لحظه از مدرسه اخراج شود. پس از شروع درمان مناسب در خانه می تواند به کلاس برگردد و باقی ماندن چند رشک به تنهایی به معنی ادامه آلودگی فعال نیست. با این حال مقررات مدرسه یا کشور محل زندگی ممکن است متفاوت باشد و باید همان مقررات محلی نیز بررسی شود.

چه زمانی باید به پزشک یا داروساز مراجعه کنیم؟

اگر مطمئن نیستید چیزی که دیده اید شپش است، کودک بسیار کم سن است، پوست سر زخم یا عفونی شده، بعد از درمان صحیح همچنان شپش فعال وجود دارد، چند بار درمان بدون موفقیت تکرار شده، فرد باردار یا شیرده است یا بعد از دارو واکنش پوستی شدید ایجاد شده، بهتر است انتخاب و ادامه درمان با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

جمع بندی

می توان همان شب درمان موثر را شروع کرد و بخش زیادی از شپش های زنده را از بین برد، اما تضمین پاک شدن کامل همه شپش ها و تمام تخم ها در یک شب برای همه درمان ها درست نیست. موفقیت درمان به تشخیص درست، انتخاب محصول مناسب، رعایت دقیق بروشور، شانه کشی و پیگیری روزهای بعد بستگی دارد.

اگر امشب شپش پیدا کردید، ابتدا تشخیص را بررسی کنید، محصول ضد شپش مناسب سن فرد را دقیقا طبق دستور استفاده کنید، موها را با شانه مخصوص بررسی کنید، اعضای خانواده و تماس های نزدیک را چک کنید، وسایل استفاده شده در دو روز اخیر را تمیز کنید و در صورت نیاز نوبت دوم درمان را در زمان توصیه شده انجام دهید.